آبریزش چشم خرگوش
توضیحات
آبریزش چشم در خرگوشها (Tearing in Rabbits):
آبریزش چشم به صورت “سرازیر شدن جریان غیر طبیعی اشکها روی صورت” تعریف شده است (بلود و استادرت، ۱۹۹۹). غدد اشکی (Lacrimal glands) از طریق اعصاب تریگمنال (Trigeminal) و فاسیال (Facial) و فیبرهای سمپاتیک (Sympathetic fibers) از گانگلیون گردنی فوقانی (Superior cervical ganglion)، عصبدار میشوند. تحریک این اعصاب باعث افزایش ترشح اشکها میشود. آبریزش چشم ممکن است ناشی از تولید زیاد اشک یا اختلال جریان اشک از دستگاه نازولاکریمال (Nasolacrimal) باشد. در خرگوشهای خانگی (Domestic rabbits)، بسیاری از موارد آبریزش چشم ناشی از تخلیه ناقص اشک به دلیل بیماری دندان (Dental disease) است. افزایش تولید اشک ممکن است ناشی از تحریک یا شرایط چشمی دردناک مانند کونژنکتیویت (Conjunctivitis)، کراتیت (Keratitis)، کراتوکونژنکتیویت (Keratoconjunctivitis)، یووئیت (Uveitis) و آب سیاه (Glaucoma) باشد.
در سایر گونهها، بیماری سینوسهای پارانسال (Paranasal sinuses)، تحریک اولفکتوری (Olfactory) و مکانیکی موکوس بینی (Nasal mucus) باعث افزایش اشکریزی میشوند (هابین، ۱۹۹۳). رادیوگرافی جمجمه (Skull radiography) باید شامل بخشی از تشخیص کارآزمایی باشد. معمولاً در خرگوشها، آماس پوستی صورت مرتبط با آبریزش حاد چشم است. خز (Fur) با باقیمانده اشکها به هم فشرده میشود زیرا خزها سرریز و خشک میشوند. این موضوع موجب التهاب پوست زیرین میشود و امکان عفونت باکتریایی (Bacterial infection) را فراهم میکند. درمان آبریزش چشم بستگی به علت اصلی دارد.
روشهای درمان آبریزش چشم:
درمان آبریزش چشم با طویل شدن ریشه دندانهای پیشین فک فوقانی (Upper incisor roots) دشوار است. کاهش طول نیمتاج (Crown shortening) میتواند فشار نوکهای ریشه را کاهش داده و تسکین را فراهم کند. محیط تمیز، خشک، عاری از آمونیاک (Ammonia) و تهویه خوب باعث کاهش تولید اشک میشود و میتوان پمادهای موضعی چشم (Topical eye ointments) را برای کنترل عفونت ثانویه (Secondary infection) به کار برد.
پماد چشم، یا کرم مانع و گندزدا (Barrier and antiseptic cream) را میتوان برای پوست زیر چشم به کار برد و در صورتی که عفونی شده باشد. آنتی بیوتیکهای پوستی (Topical antibiotics) نیز محافظت آن از اشکها را فراهم میکند. خز انبوه و جامد به قیچی کردن منظم و پاکسازی نیاز دارد تا رسوبات پوستهای را که ناشی از سرریز اشک است، از بین ببرد. مؤثرترین روش پاکسازی پوست در این ناحیه، فراهم نمودن یک همنشین و مونس برای لیس زدن و تمیز کردن صورت است.
اگر این ناحیه بسیار نمددار (Matted) شده باشد، آرامبخشی یا حتی بیهوشی (Sedation or anesthesia) برای تسهیل پاکسازی لازم است. پوست ورمکرده زیر ناحیه نمددار، هنگام لمس کردن آن معمولاً درد بسیار زیادی برای خرگوش ایجاد میکند. کشیدن دندانهای پیشین (Incisor extraction) یک درمان برای آبریزش چشم است ولی اگر دندانهای پیشین بهطور نرمال اوکلود (Occluded) باشند، تنظیم آنها دشوار است. جراحی و کشیدن دندانهای پیشین با ریسک همراه است. رادیوگرافی قبل از جراحی (Pre-surgical radiography)، نشان دادن هرگونه ناهنجاری ریشههای دندان پیشین کشیدن را دشوار میکند. اگر بدجفتی دندان پیشین اتفاق بیفتد، کشیدن آن تجویز میشود. اگر دندانهای پیشین اوکلود باشند، کشیدن تنها آنها لازم است. روش دیگر، حل آبریزش چشم ناشی از انسداد (Flushing) مجرا است.
تشخیص و درمان داکریوسیستیتیس:
- رادیوگرافی برای تأیید یا رد وجود بیماری دندان تجویز میشود؛
- داکریوسیستوگرافی (Dacryocystography) با استفاده از مدیوم یونی دائم (Permanent ionic medium) را میتوان برای نمای بیرونی مجرای نازولاکریمال به کار برد؛
- بیهوشی عمومی برای آبیاری مؤثر مجرای نازولاکریمال نیاز است. این فرآیندی است که برای پانسمان خرگوش به کار میرود؛
- آبیاری مجرای نازولاکریمال باید به آرامی انجام شود. این کار ممکن است سبب آسیب به بافت نرم به ویژه با سوندهای فلزی (Metal catheters) شود. پارگی مجرا یا کیسه اشک (Sac rupture) در صورتی که فشار اضافی وارد شود، اتفاق میافتد؛
- گاهی اوقات لازم به گذراندن لوله از طریق روزنه اشکی (Punctum) برای فلاش کردن مواد چرکین بخش فک فوقانی مجرای نازولاکریمال است. روزنه اشکی در شکل ۹.۳ تشریح شده است؛
- کشت میکروب شناسی مواد flushed از مجرای نازولاکریمال به انتخاب آنتی بیوتیک کمک میکند؛
- پس از پاک کردن، قطرهها یا پمادهای آنتی بیوتیک چشم را میتوان از طریق سوند وارد مجرا کرد؛
- آنتی بیوتیکهای سیستمیک (Systemic antibiotics) در عفونتهای شدید تجویز میشود. سفلکسین (Cephalexin) آنتی بیوتیک مفیدی برای درمان داکریوسیستیتیس است به ویژه در ترکیب با پماد سفالونیوم چشم (Cefalonium eye ointment)؛
- معمولاً پماد موضعی چشمی بلندمدت تجویز میشود؛
- فشردن دستی چرکها از کیسه اشکی دو تا سه بار در روز میتواند مفید باشد. لازم است صاحبان خرگوش نحوه انجام این کار را بدانند؛
- یک همنشین مونس میتواند در حفظ خالی بودن کیسه اشکی و پاکسازی خز اطراف چشم بسیار مؤثر باشد. لیسیدن و تمیز کردن صورت بخشی از رفتار نرمال تمیز کردن متقابل است؛
- بیماری دندان باید درمان شود. معمولاً تغییرات رژیم غذایی و پرورش لازم هستند.
چالشهای درمان آبریزش چشم در خرگوشها:
در بسیاری از خرگوشها، تحمل درمان فلاشینگ مجرا دشوار است و معمولاً آرام بخشی یا بی حسی در آغاز لازم است. مجرای نازولاکریمال یک پانکتای تنها در پلک میانی زیرین است. لازم است پلک زیرین تا حدی به دور از چشم کشیده شود تا بتوان روزنه را دید. در حیوانات هوشیار و حتی بیهوش شده، ممکن است به کارگیری بیهوشی موضعی بهتر تحمل شود. میتوان لوله فلزی اشک یا لوله درون وریدی پلاستیکی نرم را وارد کرد تا فلاشینگ تسهیل شود.
سالین استریل (Sterile saline) را میتوان به آرامی در سوند و مجرا تزریق نمود و امیدوار بود که موکوس، چرک و مواد زائد خارج میشوند. گاهی اوقات، مایع flushed شده در مجرا در بافت رتروبولبار (Retrobulbar tissue) از هم باز میشود و موجب ورم شده و حیوان در معرض ریسک آبسه رتروبولبار قرار میگیرد و یا وارد بافت سابکانجکتیوال (Subconjunctival tissue) شده و موجب ورم آشکاری در این ناحیه میشود. در هر دو مورد، ورم به سرعت با جذب سالین از بین میرود. مسلماً، فلاشینگ مجرای اشک بدون ریسک نیست. بسیاری از موارد آبریزش چشم بیشتر موجب نگرانی صاحبان میشود تا خرگوشها و در بسیاری از موارد درمان خودبه خود و به موازات پیشرفت بیماری دندان و توقف رشد دندانها صورت میگیرد. پارگی مجرای نازولاکریمال درون گذرگاههای بینی مسیر دیگری برای تخلیه اشکهاست.
در این مقاله همه چیز در خصوص آبریزش چشم خرگوش بررسی شد.
جهت دریافت اطلاعات رایگان بیشتر به وبسایت و پیج ما مراجعه کنید.
تذکر مهم : این مطلب برگرفته از کتاب طب خرگوش است.
بهترین کلینیک دامپزشکی تهران کجاست؟
کلینیک دامپزشکی روژان
۰۹۱۲۹۲۶۳۰۵۵- ۷۷۴۶۱۳
