وضعیت‌های بالینی مربوط به مشکلات دندان در خرگوش‌ها

در این مقاله همه چیز در خصوص وضعیت‌های بالینی مربوط به مشکلات دندان در خرگوش‌ها بررسی شده است، با ما همراه باشید؛

وضعیت‌های بالینی مربوط به مشکلات دندان در خرگوش‌ها

ارزیابی دندان درد و در استخوان در خرگوش‌ها دشوار است اما به­طورکلی علائم زیر می­تواند نشان­دهنده مشکلات دندان باشد:

• کاهش اشتها
• سستی و بی­حالی
• پوشش ناهنجار
• Caecotrophs خورده ­نشده

Innervation حسی دندان‌ها ناشی از حفره نامرغوب دندان و شاخه‌های فک بالایی اعصاب سه­گانه است که به نزدیک شدن ریشه‌های دندان حرکت می‌کند.

طویل شدن ریشه با این عصب‌ها برخورد کرده و احتمال درد کشیدن خرگوش‌های آسیب دیده زمانی که فشار اکلوزال در طول جویدن وارد می‌شود، وجود دارد. در انسان‌ها درد متابولیک استخوان باعث درد عمیق و طاقت فرسا می‌شود (هولیک، ۱۹۹۶) و احتمالاً همین درد استخوان در خرگوش‌ها هم رخ می‌دهد. داروهای مسکن می‌توانند در بازگرداندن اشتها و بهبود رفتار خرگوش‌های مبتلا به بیماری دندان مؤثر واقع شوند. در مراحل بعدی، تغییرات انحطاطی که در دندان اتفاق می‌افتد، حفره نرمه و منبع عصب را متأثر می‌سازد. این تغییرات احتمالاً با بی حسی همراه هستند.

 عدم تمیز کاری

خرگوش‌ها زمان زیادی را صرف تمیز کردن خود و دوستانشان می‌کنند. آن‌ها از دندان‌های پیشین مانند گاز انبر استفاده می‌کنند تا آشغال‌ها و انگل‌های پوستی را از پوشششان جدا کنند. خرگوش­ها پوستشان را لیس می‌زنند و خارهای تیز روی دندان‌های آسیابی مانع از لیس زدن و تمیز کردن می­شوند. خرگوش‌هایی که مبتلا به مشکلات دندان هستند معمولاً خز تمیز­شده­ای ندارند و پوشش آن‌ها دارای موی متراکم، موهای مرده و آشغال‌های پوست است. معمولاً بیماری پوستی همراه با بیماری دندان در خرگوش‌های بیمار مشاهده شده است.

بیماری‌های گوارشی

احتمالاً خرگوش‌های مبتلا به مشکلات دندان در جویدن سبزیجات فیبردار و علوفه‌های خشک، متحمل درد می‌شوند. فیبر غیر قابل هضم برای جنبندگی بهینه روده­ای لازم است و درد و فشار مرتبط با مشکلات دندان، خطر هیپونستی معده­ای-روده­ای را افزایش می‌دهد. انسداد روده­ای نیز ممکن است با بیماری دندان مرتبط باشد. خرگوش‌هایی که دندان‌های ضعیفی دارند نمی‌توانند به­ خوبی تمیزکاری کنند و مرتباً موهایشان زیاد می‌شود (به ­ویژه خرگوش‌هایی که پوشش کرک­دار دارند). معمولاً موهای ریخته­شده علت انسداد خفیف روده­ ای هستند.

caecotrophs های خورده­ نشده

رژیم غذایی نیز که مستعد بیماری دندان است، زمینه را برای مشکلات مربوط به caecotrophy فراهم می‌کند. معمولاً یک خرگوش سالم که رژیم غذایی با فیبر بالا دارد caecotrophs را مستقیماً از مقعد دفع می‌کند. توده‌های مدفوع قرص­مانند در محل خواب یافت شده‌اند. خرگوش‌هایی که رژیم غذایی‌شان مانند خوراک‌های غله­ای فیبر پایینی دارد، اشتهای کمی به caecotroph ها دارند. Caecotroph های خورده­نشده، چسبناک و نرم هستند و موهای اطراف مقعد را چسبناک می‌کنند. بیماری‌های دندان به­ویژه سیخونک‌های روی دندان‌های گونه (شکل ۵.۱۸ را ببینید) ممکن است توانایی خرگوش برای لیسیدن و بلعیدن caecotrophs یا تمیز کردن مقعد را مختل نماید.

caecotrophs خورده ­نشده، کرک‌ها را چسبناک می‌کند و محتوی اسیدهای چرب ناپایدار است که بوی ناخوشایندی را در محیط پخش می­کند. مالکان (خرگوش) اغلب توده‌های بزرگ (که بوی متعفن دارند) و مواد نرم اطراف دم خرگوش را اسهال تلقی می‌کنند. گاهی اوقات perineal زیرپوستی مربوط به caecotrophs خورده­ نشده، درد را متورم می‌کند. درنتیجه دفع ادرار دردناک شده و ممکن است بی­اختیاری ادراری به وجود بیاید. سوزش ادرار شرایط را بدتر نموده و چرخه خطرناکی ایجاد می‌کند. جهیدن هوایی یکی از نتایج بالقوه این وضعیت است.

دندان‌های شیاردار

اختلالات تکاملی در تولید مینا باعث هیپوپلازی مینا و بروز نقصان‌های بصری در سطح دندان‌ها می‌شود. این وضعیت ناشی از رشد شیارهای افقی است که باعث می‌شود دندان‌ها ظاهری “دندانه­دار” یا “موجی­شکل” داشته باشند. تداخل کلسیم و فسفر متابولیسمی ایجاد می‌کند که یکی از علل هیپوپلازی مینا در همه گونه‌هاست. در موش‌ها، کمبود کلسیم در رژیم غذایی بچه‌ها، باعث کاهش شدید کانی­سازی مینا در دندان‌های پیشین در حال رشد می‌شود. این تغییرات ظرف مدت ۱۰ روز با فراهم نمودن رژیم غذایی حاوی کلسیم موردنیاز، معکوس می‌شوند (لوزاپون و فاویا، ۱۹۹۴).

در انسان‌ها، نقصان‌های مادرزادی، بیماری عفونی، سم‌ها، بیماری متابولیک و endocrinopathies به­عنوان علل هیپوپلازی مینا ذکر شده‌اند (هیلسون، ۱۹۸۶).

 فرآیند دائم رشد و سایش دندان‌ در خرگوش‌ها نیازمند منبع ثابت کلسیم جهت شکل­گیری دنتین و مینا است. کمبود کلسیم می‌تواند باعث افت کیفیت مینای دندان شود. در یک خرگوش سالم، دندان‌های پیشین فوقانی، شیار عمودی براقی دارند که از لحاظ طولی به طرف نمای لبی کشیده شده است. مینای دندان‌های پیشین صاف و براق است. تغییرات اولیه مینای دندان با کشیدن ناخن روی دندان قابل تشخیص است. برجستگی‌های افقی روی دندان‌های پیشین فوقانی از اولین علائم سندروم ADD هستند. در ابتدا شکل ظاهری دندان حفظ شده و به رشد ادامه می‌دهد ولی مینا شیاردار می‌شود.

شیارک عمودی مینای دندان‌های پیشین فوقانی، کمتر قابل تشخیص است و با پیشرفت بیماری دندان کاملاً از بین می‌رود. در مراحل اولیه، شیارهای افقی رشد کرده و اگر رژیم غذایی بهبود یابد و یا با کلسیم زیاد تکمیل شود، با مینای ضخیم براق نرمال جایگزین می‌شود. معمولاً این مراحل تا زمانی که رشد دندان‌ها متوقف شود یا تغییرات پایداری در لایه زایشی در نوک دندان رخ دهد، قابل تشخیص نیستند. زمانی که رشد دندان متوقف شد، دندانه‌ها (شیارها) پایدار می‌شوند. شیارهای برجسته نیز در بخش میانی دندان‌های گونه قابل­مشاهده است.

آبریزش چشم و dacrocyst

معمولاً ریشه‌های طویل­شده دندان‌های پیشین فوقانی به مجرای نازولاکریمال اصابت کرده و در نزدیکی نوک دندان پیشین اولیه فوقانی کشیده می‌شود. انسداد مجرای بینی موجب آبریزش چشم می‌شود. آبریزش چشم معمولاً یکی از علائم اصلی ADD است. عفونت باکتریایی ثانویه ممکن است مجرای نازولاکریمال را دچار اختلال کند و منجر به dacrocystitis شود.

آبسه‌ها

ریشه‌های طویل­شده دندان‌های پیش­آسیابی زیرین ممکن است تورم‌های شدیدی در امتداد مرز بطنی فک زیرین داشته باشند. آبسه‌های پری آپیکال ممکن است این نواحی را (به ­ویژه در ریشه اولین دندان پیش­آسیابی پایین که به موازات ریشه دندان پیشین زیرین قرار گرفته) توسعه دهد. گونه قرار گرفته روی ramus فک زیرین محل شکل­گیری آبسه است که با آخرین دندان آسیابی (که در نمای عرضی ramus زیر عضله فک نمایان شده است) ارتباط دارد. ریشه‌های طویل­ شده اولین دندان آسیابی فوقانی ممکن است به حفره بینی نفوذ کرده و سبب ایجاد آبسه شود.

گاهی اوقات مجرای نازولاکریمال در این محل درگیر می‌شود. ریشه‌های طویل­شده دندان پیش­آسیابی فوقانی دوم قبل از نفوذ به پریوست، پیچ­خوردگی استخوان پیدا کرده و معمولاً مبنای برجستگی zygomatic فک فوقانی هستند. معمولاً رادیوگرافی‌های پشتی شکمی محل این ریشه را به وضوح نشان می‌دهند (شکل ۵.۱۹ را ببینید). آبسه‌های پری آپیکال مربوط به ریشه‌های این دندان‌ها قسمت زیرین canthus میانی چشم را نشان می‌دهند. ریشه‌های طویل­شده دندان‌های آسیابی فوقانی به بولای (bulla) حفره دندان در غده zygomatic فضای retrobulbar نفوذ کرده و می‌تواند سبب آبسه‌های retrobulbar شود.

بد اکلوژن دندان پیشین

در خرگوش‌ها بد اکلوژن دندان پیشین ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشد. معمولاً دندان‌های پیشین فوقانی به طرف بیرون پیچ می‌خورند و دندان‌های پیشین زیرین مانند عاج به طرف جلو رشد می‌کنند. به این ترتیب، گاهی اوقات اصطلاح “دندان‌های والروس” برای توصیف این وضعیت به کار می‌رود. بد اکلوژن دندان پیشین از لحاظ بصری مشخص است و علائم بالینی بسیار اندکی دارد. معمولاً زمانی که مالکان خرگوش‌ها دریابند که دندان‌ها رشد اضافی دارند و از دهان بیرون زده‌اند، اقدام به درمان می‌کنند. بسیاری از خرگوش‌ها می‌دانند که علی­رغم وجود دندان‌های پیشین طویل­شده لازم است که غذا را بزاق­دار کنند.

گاهی اوقات دندان‌ها به حدی بلند می‌شوند که به میله‌های قفس یا بطری‌های آب برخورد می‌کنند. موها می‌توانند در دندان‌های پیشین فک زیرین که طویل شده‌اند، بپیچند. گاهی اوقات تاج‌های پیچ­خورده دندان‌های پیشین فک فوقانی درون لب‌ها یا لثه‌ها رشد می‌کنند و باعث آسیب به بافت نرم می‌شوند. معمولاً بد اکلوژن مادرزادی دندان‌های پیشین ناشی از prognathism فک زیرین یا بلندی بی­تناسب فک زیرین نسبت به فک فوقانی است. موقعیت­ یابی دقیق برای گرفتن نمای صحیح پشتی شکمی لازم است. فرآیند زاویه ­دار ramus، دندان‌های پیشین و شکاف لب بالایی، نشانه‌های مفیدی از موقعیت­یابی هستند.

و در ادامه:

معمولاً بیماری ارثی خرگوش‌ها متداول است و تعداد بسیار اندکی از خرگوش‌های آزمایشگاهی و تجاری که تولیدمثل می‌کنند، عاری از این مشکل هستند (لیندسی و فاکس، ۱۹۹۴).

دندان‌های پیشین فوقانی و تحتانی اگر به شکل غیرعادی رشد کنند، به­درستی به یکدیگر برخورد نمی‌کنند. این وضعیت از اوایل رشد و گاهی تا ۳ هفته بعد از تولد قابل رؤیت است. بد اکلوژن مادرزادی دندان پیشین یک ویژگی ارثی غیر جنسی است (چیا، ۱۹۷۰؛ فاکس و کارری، ۱۹۷۱). به نظر می‌رسد کوتاهی فک فوقانی مشکل اساسی باشد تا بلندی فک تحتانی (هانگ، ۱۹۸۷). دو پژوهش انجام­شده در مورد بد اکلوژن در خرگوش‌های خانگی تمایل نژادی در خرگوش‌های کمتر از ۱ کیلوگرم (به­ویژه کوتوله‌های هلندی) را نشان دادند ولی هر نوع یا گونه خرگوش امکان تأثیرپذیری را دارند (آبوت؛ ۱۹۹۷؛ تورنر، ۱۹۹۷).

در ادامه:

خرگوش‌های مبتلا به بد اکلوژن مادرزادی دندان پیشین نباید بچه بیاورند. بد اکلوژن دندان پیشین همچنین ممکن است منجر به آسیب تروماتیک به دندان‌ها یا فک شود. فک‌های شکسته ­شده یا دندان‌های شکسته معمولاً ناشی از تصادف و به­ویژه سقوط یا جهش از بازوان مالک روی سطح سخت است. به­ طور متناقض، کوتاه شدن دندان می‌تواند سبب بد اکلوژن و بیماری دندان شود. دندان‌های سالم نیازی به کوتاه شدن ندارند ولی گهگاهی صاحبان به اشتباه معتقدند که کوتاه کردن دندان یک بخش ضروری از سلامت و بهداشت خرگوش است و اقدام به برش دندان‌های پیشین سالم می‌کنند.

اگرچه اختلالات ساختاری و آسیب‌های تروماتیک ممکن است رخ دهند ولی بسیاری از خرگوش‌های خانگی در بزرگسالی دچار بد اکلوژن اکتسابی می‌شوند. ایجاد بد اکلوژن غیر آشکار است و به تروما مربوط نیست بلکه با تغییرات ظاهری در ساختار و شکل دندان‌ها همراه است. بد اکلوژن دندان پیشین بخشی از سندروم ADD است و احتمالاً اولین نشانه­ای است که صاحبان خرگوش مشاهده می‌کنند. برخی خرگوش‌ها، بد اکلوژن دندان‌های پیشین و دندان‌های آسیابی را با هم دارند. معمولاً این وضعیت در خرگوش‌های بالغ ۱ ساله یا مسن­تر پدید می‌آید.

بد اکلوژن دندان‌های گونه

تغییرات شکل ظاهری، مکان و ساختار دندان‌های آسیابی منجر به بد اکلوژن دندان‌های گونه می‌شود. پیشرفت بد اکلوژن دندان‌های آسیابی نیز بخشی از سندروم ADD است که با افت کیفیت دندان و استخوان و طویل شدن ریشه مشخص شده است. شکل دندان تغییر می‌کند، به این ترتیب که در ابتدا دندان‌ها تمایل به انحناء قبل از بدشکلی تدریجی دارند. معمولاً تاج‌های روی دندان‌های گونه فوقانی به­صورت عرضی بیرون می‌زنند و نوک دندان‌های آسیابی فک زیرین به سمت زبان می‌رود.

از دست دادن استخوان حفره منجر به عریض شدن فضای لثوی و ریزش دندان‌ها می‌شود که این به نوبه خود خطر ورود مواد خارجی به حفره دندان را افزایش می‌دهد. مواد خارجی مانند علف، دانه‌ها، ساقه‌های علوفه یا سایر مواد فیبردار می‌توانند بین دندان‌ها گیر کنند و هم­ردیفی آن­ها را تغییر دهند. بیماری لثوی، تومورهای استخوان و آبسه‌های پری آپیکال نیز باعث ریزش یا تغییر شکل دندان‌ها و درنتیجه بد اکلوژن دندان‌های گونه می‌شوند.

تنها چند میلی­متر فاصله بین نقاط زیکزاک اکلوزال با شکل نرمال که به­صورت عمودی ردیف شده‌اند، با زبان برخوردی ندارند، سیخونک‌های تیز که روی دندان‌های آسیابی رشد می‌کنند، نوکشان به سمت زبان است، باعث پاره شدن آن و ایجاد درد می‌شوند، وجود دارد. این وضعیت می‌تواند به­سرعت گسترش یابد. در خرگوش‌هایی که دارای دندان‌های گونه بریده­شده هستند، معمولاً زبان در محل قبلی پارگی‌ها زخم می‌شود و زمانی که سیخونک‌ها دوباره رشد می‌کنند، حساسیتی ندارد.

درد و بی­ اشتهایی

کاهش اشتها یکی از خصوصیات بیماری دندان در خرگوش‌هاست. سیخونک‌های تیز و تیغ­مانند ممکن است در دندان‌های گونه تحتانی باعث پاره شدن زبان شده و درد را در خرگوش شدیدتر کنند. گاهی اوقات جانوران آسیب­دیده کاملاً بی­اشتها هستند و ترشح بزاق زیادی دارند. بزاق­آوری ممکن است یک­جانبه باشد و یک طرف زبان را دچار آسیب کند. برای مشاهده سیخونک‌ها که در جانور هوشیار مشاهده نمی‌شود، لازم است بیهوشی عمومی انجام شود (به­ویژه اگر سیخونک‌ها در دندان‌های آسیابی پشتی رشد کرده باشند). معمولاً جانوران بیمار از معاینه اتوسکوپی دندان‌های گونه رنج می‌برند.

پارگی زبان عملکرد آن را به ­شدت تحت تأثیر قرار داده و مانع لیسیدن و آماده کردن صحیح مواد غذایی و خوردن می‌شود. بی­میلی نسبت به نوشیدن یک بطری نوشیدنی می‌تواند اولین علائم بد اکلوژن دندان آسیابی باشد که صاحبان خرگوش متوجه آن می‌شوند. خرگوش در مکیدن آب از بطری مشکل دارد و ترجیح می‌دهد آب را از کاسه بنوشد. گاهی اوقات کم­آبی بدن و عدم تعادل الکترولیت ناشی از بزاق ­آوری زیاد که با درد دهان و ناتوانی در بلعیدن همراه است، اتفاق می‌افتد. اگر سیخونک‌های تیز از دندان‌ها حذف نشوند، تنبلی روده­ای-معده­ای ثانویه ایجاد شده و درنهایت منجر به کبد چرب و مرگ می‌شود.

در این مقاله همه چیز در خصوص وضعیت‌های بالینی مربوط به مشکلات دندان در خرگوش‌ها بررسی شد.

جهت دریافت اطلاعات رایگان بیشتر به وبسایت و پیج ما مراجعه کنید.

تذکر مهم : این مطلب برگرفته از کتاب طب خرگوش است.

بهترین کلینیک دامپزشکی تهران کجاست؟

کلینیک دامپزشکی روژان

۰۹۱۲۹۲۶۳۰۵۵- ۷۷۴۶۱۳