دلایل بیماری اکتسابی دندان در خرگوشهای خانگی
توضیحات
در این مقاله همه چیز در خصوص دلایل بیماری اکتسابی دندان در خرگوشهای خانگی بررسی شده است، با ما همراه باشید؛
دلایل بیماری اکتسابی دندان در خرگوشهای خانگی
معمولاً بیماری اکتسابی دندان در خرگوشها به فقدان روکش دندان نسبت داده میشود. بسیاری از کتابهای راهنما و بروشورها گفتهاند: شاخهها و اجزاء فرعی باید با توجه به جویدن، سایش و کاهش روکش دندانهای خرگوشهای خانگی ارائه شوند. بدین منظور جویدنها و انسداد (block) های مصنوعی زیادی در بازارهای خانگی موجود است اما در اغلب موارد خرگوشها تنها با دندانهای پیشین میجوند و بدین ترتیب نمیتوانند دندانهای گونه را ساییده کنند. عدم وجود ورزش دندان و روکش ناهموار یکی از علل خارهای مینایی روی دندانهای گونه است (کروسولی، ۱۹۹۵ الف).
اگرچه رژیم غذایی فیبردار و دورههای طولانی جویدن باعث کوتاه ماندن تاجهای دندان میشود ولی فقدان رژیم غذایی ساینده و ورزشهای دندان نمیتواند بهتنهایی علت ADD در خرگوشها باشد. سندروم پیشرفته ADD فقط در خرگوشهای خانگی ارائه شده و در خرگوشهای آزمایشگاهی و تجاری گزارش نشده است اما نقصانهای مادرزادی که اکلوژن را متأثر میسازند، گزارش شدهاند (لیندسی و فوکس، ۱۹۹۴؛ اوکرمن، ۱۹۸۸). خرگوشهای تجاری معمولاً جیره غذایی کاملاً تودهای دارند.
علوفههای اضافی همیشه فراهم نمیشوند و رژیم غذایی این جانوران همیشه ساینده نیست. خرگوشهای آزمایشگاهی به مدت یک سال نگهداری میشوند، رژیم غذایی کاملاً مایع داشته و مشکلات دندانی ذکرشده را ندارند (لاتور و همکاران، ۱۹۹۸). یک رژیم غذایی کاملاً پالایششده به مدت دو سال و بر اساس ژل آگار به گروهی از خرگوشهای آزمایشگاهی خورانده شد و آسیبهای بافتشناسی قابلتوجه یا چشمگیر مربوط به بیماری تغذیه که در مدت کالبدشناسی مشاهده شوند، یافت نشد (هانت و هارینگتون، ۱۹۷۴).
بیماری متابولیک استخوان به عنوان یکی از علل بیماری دندان در خرگوشها:
شواهد بیماری متابولیک استخوان که بهعنوان علت ADD در خرگوشهای خانگی مد نظر بوده، در باکس ۵.۲ ارائه شده است. بیماری متابولیک استخوان دربرگیرنده طیفی از وضعیتهای بههموابسته ازجمله نرمی استخوان، پوکی استخوان، osteodystrophy تغذیه ای و hyperparathyroidism ثانویه تغذیهای است (البته محدود به اینها نیست). فاولر (۱۹۸۶) بیماری متابولیک استخوان را بهصورت “یک بیماری ناشی از سوءمدیریت پرورشی و تغذیهای که با نقایص متابولیک مشخص میشود و مورفولوژی و عملکرد استخوانها را متأثر میسازد” تعریف کرده است. “شواهد آسیبشناسانه، رادیوگرافی و بالینی با توجه به سن جانور، گونههای جانور، درجه نقصان، مدتزمان نقصان و وجود بیماری همزمان، متفاوتاند.”
بیماری متابولیک استخوان در بسیاری از گونههایی که ویژگیها و سبک زندگی طبیعی دارند و در معرض نور خورشید قرار میگیرند، اتفاق میافتد. زمانی که حیوانات در خانه نگهداری میشوند و با غذاهایی متفاوت با رژیم غذایی طبیعیشان در حیاتوحش تغذیه میشوند، مشکلات مرتبط با رشد متابولیسم کلسیم به وجود میآید. اثرات بیماری متابولیک استخوان با توجه به گونهها متفاوت است و با روشهای مختلفی آشکار میشوند. بهعنوانمثال، ناهنجاریهای پوست در لاکپشت در حال رشد، شکستگیهای (غضروفی) پاتولوژیک سوسمار یا پرندگان دست پرورده، بد اکلوژنهای دندان در میمونها (فاولر ، ۱۹۸۶) و کاهش تراکم استخوان در یابوها (آل شورافا و همکاران) از این موارد به شمار میروند. همچنین Osteodystrophy تغذیهای بهعنوان علت بد اکلوژن اکتسابی دندان در گونههایی از میمونها و گوسفندها توصیف شده است (داکوورث و همکاران، ۱۹۶۱؛ فاولر، ۱۹۸۶؛ مک روبرتز و همکاران، ۱۹۶۵).
شواهد بیماری متابولیک استخوان به عنوان علتی برای بیماری اکتسابی دندان در خرگوشهای خانگی:
•سیمای ظاهری جمجمههای خرگوشهایی که از بیماری دندان آسیب دیدهاند، در مقایسه با خرگوشهای آسیب ندیده، استخوان ریز osteopenic را نشان میدهد؛
•شواهد رادیوگرافی حاکی از بیماری تدریجی osteodystrophic است که به استخوانهای جمجمه و دندانها آسیب می زند؛
•ویژگیهای رادیوگرافی و ظاهری به hyperparathyroidism تغذیه ای ثانویه مربوط میشوند، یعنی بلعیدن مجدد سخت شامه، استخوان پوکی فک زیرین calvariumand و نازک شدن پوستی؛
•مشاهده عادات تغذیه ای خرگوشهای خانگی و تحلیل رژیم غذایی آنها نشان داد که غلظتهای کلسیم غذایی آنها به اندازه ۰.۱۱ درصد بوده است. سطح کلسیم رژیم غذایی عادی برای آهکی شدن استخوان در خرگوشهای آزمایشگاهی ۴۴ درصد تعیین شده است؛
•تعیین غلظت ویتامین D سرم در خرگوشهای خانگی سطوح غیر قابل تشخیصی به ویژه در خرگوشهای خانگی در فصل بهار دارد؛
•سطوح هورمونهای پاراتیروئید در خرگوشهایی که در بیرون زندگی میکنند، نسبت به خرگوشهای خانگی که از بیماری پیشرفته دندان رنج میبرند، به طور چشمگیری پایین تر است؛
•سطوح کلی کلسیم سرم در خرگوشهایی که بیماری پیشرفته دندان دارند، نسبت به خرگوشهایی که در بیرون زندگی میکنند و دسترسی آزاد به چریدن و جهیدن دارند، به طور چشمگیری پایین تر است؛
•در مراحل اولیه بیماری دندان، اگر رژیم غذایی با افزایش سطوح کلسیم تغییر کند، شیارهای افقی در مینای دندان در دندانهای پیشین اصلی فوقانی به بیرون رشد میکند؛
•ADD در خرگوشهای آزمایشگاهی، خرگوشهای وحشی و خرگوشهای خانگی که همه ساله خارج از خانه زندگی میکنند، رایج نیست. خرگوشهای آزمایشگاهی معمولاً با جیره غذایی متعادلی نگهداری میشوند.
در ادامه نکات:
نمک زدایی استخوان کمکی حفره دندان باعث حرکت دندان و پیشرفت بد اکلوژن میشود. در موشهایی که کمبود کلسیم دارند، نمکزدایی استخوان حفره دندان قبل از تغییرات مشاهدهشده در سایر استخوانها مانند استخوان ران مشاهده میشود (آبی و همکاران، ۱۹۸۹). رسوب معدنی در دندانها ناشی از وجود کلسیم، فسفر و ویتامین D است (گایتون، ۱۹۹۱). نرخ رشد سریع دندانهای خرگوشها به معنای نیاز زیاد به کلسیم برای شکلگیری دائم دنتین و مینا وجود دارد. در سایر گونهها مانند موشها که رشد و جوانهزنی دندانهایشان دائم است، کمبود رژیم غذایی کلسیمدار و ویتامین D موجب هیپوپلازی مینا پس از فقط ۴ هفته (Engstrom and Noren, 1986) میشود.
مینای hypomineralized روی دندانهای پیشین موشهای جوانی که از شیر گرفته شدهاند و رژیم غذاییشان کمبود کلسیم دارد، پیشرفت میکند (Lozupone and Favia, 1989). رشد و افزایش تولید مثل، حساسیت به کمبود کلسیم و ویتامین D را افزایش میدهد. خرگوشهای جوان در طول دوره رشد نیاز به کلسیم بالایی دارند و رژیم غذایی نامتعادل میتواند اثرات دائمی بر شکل و ساختار اسکلت ازجمله استخوانهای جمجمه بگذارد. از سوی دیگر، پیری و افزایش سن نیز بر کیفیت استخوان و دندان اثرگذار است. بارداری و شیردهی، تأثیر قابلتوجهی بر تراکم استخوانهای خرگوش دارد (جولیوس، ۱۹۹۷). کلسیفیکاسیون ضعیف استخوان در خرگوشهای خانگی توسط وود (۱۹۷۸) گزارش شده است. وی توصیه نمود که درمان شکستگیها باید دربرگیرنده معالجه با ویتامین D و کلسیم باشد.
ویژگی ADD:
ویژگی ADD در خرگوشها با کلسیفیسیون ضعیف استخوانهای جمجمه (به ویژه استخوان حفره دندان که در اطراف دندان وجود دارد) همراه است. از دست دادن استخوان حفره دندان در نوک دندان، امکان رشد مداوم ریشهها، کشیدگی آنها و درنهایت نفوذ به پریوست را میدهد. از بین رفتن استخوان حفره دندان (alveolar) که به دندانها یاری میرساند. باعث بدشکلی و از بین رفتن دندانها شده که ناشی از ساییدگی ناهموار روی سطح اکلوزال است. موقعیت نسبی تغییرات دندان، اکلوژن را نیز تغییر میدهد. مینا از اطراف و مرکز دندانهای گونه حذف میشود و سطح ریزکننده اکلوزال نمیتواند حفظ شود. شکل ظاهری، ساختار و موقعیت همه دندانها با سندروم ADD آسیب میبینند.
معمولاً بیماری متابولیک استخوان در حیوانات خانگی به تغذیه مربوط میشود. اصطلاح “hyperparathyroidism تغذیهای ثانویه” در این خصوص به کار میرود. hyperparathyroidism تغذیهای ثانویه احتمالاً ناشی از رژیم غذایی با کلسیم ناکافی یا فراوانی نسبی فسفات است. ویتامین D به دلیل تأثیر بر جذب رودهای، دفع کلیوی و حرکت کلسیم و تشکیل استخوان، جزء جداییناپذیری از رژیم غذایی است. ارتباط درونی پیچیدهای بین کلسیم، فسفر، ویتامین D، هورمون پاراتیروئید (PTH) و کلسی تونین که تعادل کلسیم را حفظ میکند، وجود دارد. PTH از غدههای پاراتیروئید در واکنش به افت غلظت کلسیم خون آزاد میشود. PTH باعث جذب استخوان و تبدیل ۲۵-hydroxycholecalciferol (25-OHD) به dihydroxycholecalciferol (1,25(OH)2D) در کلیه میشود.
افزایش غلظت PTH:
افزایش غلظت PTH حاکی از وجود بیماری متابولیک استخوان است. رادیوگرافی بخش مهمی از تشخیص بیماری متابولیک استخوان است. علائم رادیوگرافی hyperparathyroidism ثانویه تغذیهای در هر گونهای توصیف شده و شامل جذب مجدد کورتکس حفره دندان (سخت شامه)، پوکی استخوان همه استخوانها به ویژه کاسه سر و فک زیرین، شکستگیهای تاخوردگی استخوانهای بزرگ، شکستگیهای به هم فشردگی مهرهها و اختلالات لگن است (مورگان، ۱۹۷۲). بسیاری از تغییرات رادیوگرافی که در خرگوشهای مبتلا به ADD رخ میدهند، در بیماری متابولیک استخوان رایج هستند. جذب مجدد سخت شامه بهویژه در رادیوگرافیهای پس از مرگ در نیم فکها و استخوانپوکی فک و کاسه سر در جمجمه مشاهده شده است.
خرگوشها متابولیسم کلسیم غیرعادی دارند. آنها کلسیم رژیم غذایی را بهطور مؤثری از احشا، رودهها و مقادیر زیادی را از دفع ادرار جذب میکنند ولی علیرغم جذب مؤثری که دارند، نیاز حداقلی به کلسیم (چاپین و اسمیت، ۱۹۶۷) دارند. احتمالاً در رژیم غذایی خرگوشهای خانگی کمبود کلسیم وجود دارد. جیرههای ترکیبی آنها امکان انتخاب مواد دارای کمبود کلسیم ازجمله ذرت، نخود و حذف مکملهای ویتامینی و معدنی را میدهد. این مکملها که معمولاً در جیرهها گنجانده میشوند، مانند سایر مواد غذایی برای خرگوشها دلپذیر نیستند. تجزیه و تحلیل نشان داده که ممکن است رژیم غذایی انتخابشده کمبود شدید کلسیم داشته باشد (هاکورت-براون، ۱۹۹۶). تغذیه گزینشی بهعنوان یکی از علل بیماری متابولیک استخوان در سایر گونهها گزارش شده است. برای مثال، انتخاب حبوبات و نان از ترکیبات رژیم غذایی تودهای باعث شکستگی مهرههای گردن emus و rheas میشود (ولف و همکاران، ۱۹۹۶).
کمبود کلسیم:
کمبود کلسیم یکی از علل کانیسازی ضعیف اسکلت در خرگوشهاست. خرگوشهای آزمایشگاهی بهعنوان مدلهای استخوانپوکی انسان به کار رفتهاند. جالب است بدانید که استخوانپوکی در خرگوشهای آزمایشگاهی با ماده خنثی و آستروئید کنترلشده القاء میشود. بیماری دندان در این خرگوشها گزارش نشده ولی استخوانپوکی فک ثابت شده است. کاهش تراکم استخوان به دلیل رژیم غذایی فاقد کلسیم ایجاد میشود (گیلسانز و همکاران، ۱۹۹۱). در پژوهشی که توسط وو و همکاران (۱۹۹۰) انجام شد، خرگوشهای بالغ از کاهش ۲۰ درصدی استخوان مهرهای پس از تنها ۱۴ هفته مصرف رژیم غذایی فاقد کلسیم رنج میبردند.
ویتامین D علاوه بر ارتباطات درونی با PTH و سطح کلسیم خون، اثر مستقیمی بر ساختار دندانها، مدلسازی و قالبسازی مجدد استخوان دارد. بهبود شکستگی در خرگوشهای آزمایشگاهی با مکملهای ویتامین D (اومروگلو و همکاران، ۱۹۹۷.) میسر است و ویتامین D ساختار و کانیسازی غضروف خرگوش را در شرایط آزمایشگاهی (پلاچوت و همکاران، ۱۹۸۲) متأثر میسازد. اثر مستقیم ویتامین D بر ساختار دندان میتواند عاملی در رشد بیماری دندان در خرگوشها باشد. در انسانها، استخواننرمی پایدار ویتامین D با کلسیفیکاسیون ناقص دندانها و عفونتهای پری آپیکال مرتبط است (آرچارد، ۱۹۷۱؛ گودمن و همکاران، ۱۹۹۸).
رادیوگرافی:
رادیوگرافیهای تهیه شده از فک زیرین خرگوش در مدت بررسی “فرآیند کلسی فیکاسیون” توسط میلانبی و کیلیک(۱۹۲۶)، کانیزدایی استخوان و کشیدگی ریشه را در خرگوشهایی که با رژیم غذایی تغذیه میشدند و منجر به نرمی استخوان شده بود، نشان داده شدهاند. تغییرات، شباهت زیادی با تغییرات فک زیرین خرگوشهای خانگی فعلی که از ADD رنج میبرند، دارد.
با اینکه به نظر میرسد اگر میزان رژیم غذایی کافی باشد نیازی به ویتامین D برای جذب رودهای در خرگوشها نباشد. ولی باید گفت که ویتامین D در صورت محدودیت در رژیم غذایی برای افزایش جذب لازم است (بورمیج و همکاران، ۱۹۸۸).
ویتامین D باعث افزایش جذب کلسیم رودهای در خرگوشها میشود (تی ویدجارد، ۱۹۸۷). خرگوشهای خانگی یا خرگوشهایی که در قفس و گاراژ نگهداری میشوند و از نور خورشید فاصله دارند، نمیتوانند سنتز داخلی ویتامین D را انجام دهند. خرگوشهایی که بخشی از جیره غذایی ترکیبی خوردهنشده را رها میکنند، نمیتوانند مکمل ویتامین D را هضم نمایند.
آزمایشهای ویتامینی خون، غلظت ۱.۲۵ (OH)2D3 تشخیص دادهنشده را در خرگوشهای خانگی (به ویژه نمونههایی که در فصل بهار گرفته شده بودند.) نشان داد (فیرهام و هارکورت-براون، ۱۹۹۹). احتمالاً علوفههایی که به شکل مصنوعی خشک شدهاند و در معرض نور خورشید قرار نگرفتهاند، حاوی ویتامین D نیستند. همچنین ممکن است کلسیم از علوفههای دارای کیفیت پایین زدوده شده باشد. سطوح کلسیم در علوفههای خشک ۰.۲۵ درصد است که از ۴۴ درصد موردنیاز برای کلسیفیکاسیون استخوان در خرگوشها پایینتر است. (چاپین و اسمیت، ۱۹۶۷؛ مک دونالد و همکاران، ۱۹۹۶).
در این مقاله همه چیز در خصوص دلایل بیماری اکتسابی دندان در خرگوشهای خانگی بررسی شد.
جهت دریافت اطلاعات رایگان بیشتر به وبسایت و پیج ما مراجعه کنید.
تذکر مهم : این مطلب برگرفته از کتاب طب خرگوش است.
بهترین کلینیک دامپزشکی تهران کجاست؟
کلینیک دامپزشکی روژان
۰۹۱۲۹۲۶۳۰۵۵- ۷۷۴۶۱۳
