معاینه چشم خرگوش

مدت زمان مطالعه : 2 دقیقه

توضیحات

معاینه ظاهری چشم:

معاینه چشم‌ها با بررسی اندازه و شکل آن‌ها آغاز می‌شود تا هرگونه نشانه‌ای از ورقلمبیدگی (bulging) یا احتمال بروز آب سیاه (glaucoma) مشخص شود. ترس در خرگوش‌ها می‌تواند باعث ورقلمبیدگی دوطرفه شود. در این حالت، پلک‌ها به‌طور غیرطبیعی باز و کره چشم به دلیل تراکم خون در سینوس‌های عروقی متورم می‌شود (اگلیتز، ۱۹۶۴). این بیماری به‌طور معمول دوطرفه و متقارن است و نشانه‌ای از ناهنجاری‌های دیگر ندارد. خرگوش‌های ترسیده معمولاً حالتی بی‌تفاوت و خمیده به خود می‌گیرند، و ظاهر ورقلمبیدگی چشم‌ها معمولاً پس از چند دقیقه کاهش می‌یابد. همچنین، در خرگوش‌های نر اخته‌نشده، به ویژه در فصل جفت‌گیری، ممکن است به دلیل عریض شدن غده عمیق پلک سوم، تورم چشم دیده شود.

ورنییو و همکاران (۱۹۹۵) در تحقیق خود به وجود توده‌هایی در قفسه سینه اشاره کردند که می‌تواند منجر به ورقلمبیدگی دوطرفه چشم‌ها به علت امپدانس (impedance) بازگشتی از ناحیه سر شود. یکی از علل شایع این مشکل، تیموما (thymoma) است. از سوی دیگر، ورقلمبیدگی یک‌طرفه چشم نشان‌دهنده عفونت‌ها یا تومورهای پشت چشم مانند آبسه (abscess) یا تومور است. کیست Coenurus serialis که به‌طور یک‌طرفه موجب ورقلمبیدگی چشم می‌شود نیز گزارش شده است (ویلز، ۲۰۰۱).

افزایش اندازه کره چشم معمولاً نشانه‌ای از آب سیاه (glaucoma) است. در بسیاری از موارد، ورقلمبیدگی با گذر زمان افزایش می‌یابد و خرگوش نیاز به درمان پیدا می‌کند. به‌منظور بررسی دقیق این تغییرات، فشار داخل‌چشمی (intraocular pressure) با دستگاه تنومتر (tonometer) اندازه‌گیری می‌شود. میزان نرمال فشار داخل‌چشمی در خرگوش‌ها بین ۱۵ تا ۲۳ میلی‌متر جیوه است (ویلیامز، ۱۹۹۹).

مراحل معاینه بالینی چشم:

ابتدا صورت و چشم‌ها را از زوایای مختلف بررسی کرده تا هرگونه عدم تقارن را تشخیص دهید. لمس هر دو چشم می‌تواند تغییرات در شکل و فشار را مشخص کند.
پلک‌ها و قرنیه را به‌صورت دقیق برای علائم عفونت یا التهاب بررسی کنید.
اگر عفونت مشکوک است، نمونه‌هایی برای کشت باکتری و سیتولوژی تهیه کنید.
از تست اشک Schirmer استفاده کنید. این تست قبل از استفاده از هرگونه قطره موضعی انجام شود.
ساختارهای داخلی چشم را معاینه کنید. برای بررسی کامل حفره خلفی، ممکن است از میدریاتیک‌ها (mydriatics) مانند تروپیکامید (tropicamide) استفاده شود، چراکه بسیاری از خرگوش‌ها آنزیم استراز آتروپینی تولید می‌کنند و قطره‌های آتروپین روی آن‌ها بی‌اثر است.
از قطره فلورسئین (fluorescein) برای بررسی قرنیه استفاده کنید؛ فلورسئین به بافت آسیب‌دیده قرنیه می‌چسبد و آن را به رنگ سبز روشن نشان می‌دهد. همچنین این قطره برای آزمایش باز بودن مجرای نازولاکریمال (nasolacrimal) به کار می‌رود و در مجاری باز، رنگ در عرض ۱ تا ۲ دقیقه از سوراخ بینی خارج می‌شود.
اگر به تغییرات فشار داخل‌چشمی مشکوک هستید، از قطره‌های بی‌حسی موضعی استفاده کرده و با تنومتر، فشار چشم‌ها را اندازه بگیرید.
در موارد کاهش شفافیت چشم، مانند حضور هایفما (hyphaema)، هیپوپیون (hypopyon) یا آب مروارید (cataract)، از سونوگرافی چشم استفاده شود تا ساختارهای خلفی معاینه شوند.

معاینه پلک و پوست اطراف چشم:

در ادامه، باید پلک‌ها از نظر وجود هرگونه اختلال مورد معاینه قرار گیرند. وارونگی پلک فوقانی ممکن است عضله رکتوس دورسالیس (rectus dorsalis) را که به اسکلرا (sclera) متصل است، نمایان کند. همچنین، میکسوماتوزیس (myxomatosis) می‌تواند باعث هیپرمی (hyperaemia)، تورم، و ضخامت پلک‌ها شود که ممکن است به عفونت‌های باکتریایی و تخلیه چرکی منجر گردد. در این موارد، پوست اطراف چشم برای یافتن نشانه‌های آبریزش یا عفونت معاینه می‌شود. آبریزش مزمن چشم باعث رطوبت و انباشتگی موها در نواحی اطراف چشم می‌شود و ممکن است به التهاب و ریزش مو نیز منجر شود.

تست‌های مرتبط با تولید اشک:

تست اشک Schirmer برای سنجش تولید اشک و بررسی آبریزش چشم خرگوش‌ها استفاده می‌شود. نوار تست به مدت یک دقیقه در ناحیه عرضی پلک سوم قرار داده شده و میزان رطوبت بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود. معمولاً خرگوش‌های کوچک‌تر مانند نژاد کوتوله هلندی تولید اشک بیشتری نسبت به گونه‌های دیگر دارند (ویلیامز، ۲۰۰۷). میزان تولید زیاد اشک نشان‌دهنده افزایش یا تخلیه ناقص آن است، در حالی‌که مقادیر کم می‌تواند معانی مختلفی داشته باشد.

تست نخ قرمز فنول (phenol red thread) برای تشخیص کاهش تولید اشک در خرگوش‌ها حساس‌تر از تست Schirmer است و به زمان کمتری برای انجام نیاز دارد (۱۵ ثانیه به‌جای یک دقیقه). این تست باعث تحریک کمتری در چشم شده و در صورت تماس با اشک، تغییر رنگ می‌دهد.

معاینه دقیق‌تر ساختارهای چشم:

معاینه ساختارهای بیرونی و دستگاه عروقی چشم نیازمند نور کافی است. برای تسهیل این معاینه، از قطره‌های فلورسئین و بی‌حسی استفاده می‌شود تا وجود اجسام خارجی یا نواحی آسیب‌دیده در قرنیه به‌راحتی قابل تشخیص باشد. در خرگوش‌هایی که مجرای نازولاکریمال آن‌ها باز است، ممکن است قطره فلورسئین از سوراخ بینی به بیرون سرازیر شود. تورم پلک سوم نیز می‌تواند نشان‌دهنده بیماری‌های پشت کره چشم باشد.

روش‌های تشخیص دقیق‌تر برای مشکلات عمیق‌تر چشم:

برای معاینه شبکیه و فوندوس چشم، میدریاز (mydriasis) مورد نیاز است. زیرا حدود ۴۰ درصد از خرگوش‌ها دارای آنزیم استراز آتروپینی هستند که مانع اثربخشی قطره آتروپین می‌شود، از تروپیکامید به‌عنوان جایگزین استفاده می‌شود. برای مشاهده دیسک بینایی، که بالاتر از خط مرکزی افقی چشم قرار دارد، باید از افتالموسکوپ (ophthalmoscope) استفاده کرد. همچنین، وجود نوارهای سفید عریض مرتبط با رشته‌های عصبی میلین‌دار و شبکیه، که منطقه‌ای از تراکم بالای گیرنده‌های نوری است، از ویژگی‌های قابل‌تشخیص در معاینه شبکیه خرگوش به حساب می‌آیند.

سخن پایانی:

معاینه دقیق و بالینی چشم در خرگوش‌ها به عنوان بخش مهمی از تشخیص مشکلات چشمی و سیستمیک است. توجه به علائم و استفاده از ابزارهای تخصصی مانند تنومتر و تست‌های تولید اشک، می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر بیماری‌های رایج چشم در خرگوش‌ها کمک کند. بهره‌گیری از این روش‌ها برای دامپزشکان و علاقه‌مندان به سلامت خرگوش‌های خانگی توصیه می‌شود تا به بهترین نحو از سلامت بینایی این حیوانات مراقبت کنند.