استرس خرگوش

استرس و اثرات آن بر خرگوش‌ها

استرس، اسید معده را افزایش می‌دهد. زخم‌های معده یافته‌های رایج پس از مرگ خرگوش‌ها (rabbits) به‌ویژه آن‌هایی که قبل از مرگ دچار بی‌اشتهایی (anorexia) شده‌اند، هستند. در پژوهشی که بر روی ۱۰۰۰ خرگوش مرده توسط هینتون (Hinton) در سال ۱۹۸۰ انجام شد، مشخص گردید که ۷.۳ درصد آن‌ها زخم مخاط معده (mucosal ulcers) داشته‌اند که با استرس و بیماری‌های مربوطه، پیوند داشت. زخم‌های استرسی (stress ulcers) آزمایشگاهی در مخاط معدی خرگوش‌های آزمایشگاهی از طریق تزریق درون‌پوستی آدرنالین (adrenaline) القاء شده بود (بهارا و همکاران، ۱۹۸۰).

تأثیر استرس بر گلبول‌های سفید:

استرس ممکن است تعداد گلبول‌های سفید (white blood cells) متمایزکننده هر گونه را تغییر دهد. خرگوش‌ها به‌ویژه در برابر اثرات استرس، آسیب‌پذیر هستند. سفر با ماشین (car travel) برای جراحی، دوره اتاق انتظار (waiting room) پس از عوعو سگ یا هیجان نگهداری ممکن است در تصویر خون منعکس شوند. آدرنالین و کورتیزول (cortisol) توزیع لنفوسیت‌ها (lymphocytes) در بدن را متأثر می‌سازند. تزریق برونی آدرنالین به خرگوش‌ها موجب توزیع مجدد لنفوسیت‌ها از طحال (spleen) یا مغز استخوان (bone marrow) به خون محیطی (peripheral blood)، شش‌ها (lungs) و کبد (liver) می‌شود (تافت و همکاران، ۱۹۹۲ الف). برعکس، تزریق کورتیکواستروئید (corticosteroid) خارجی موجب توزیع مجدد لنفوسیت‌ها از خون سطحی، مغز استخوان و طحال به بافت لنفاوی (lymphoid tissue) در خرگوش‌ها خواهد شد (تافت و همکاران، ۱۹۹۲ ب).

تأثیرات متابولیکی استرس:

دوره‌های طولانی استرس موجب لنفopenia می‌شود. خرگوش‌هایی که از علائم بالینی بیماری دندان (dental disease) رنج می‌برند، تعداد لنفوسیت‌های قابل‌توجه کمتری نسبت به خرگوش‌های سالمی دارند که در شرایط محدوده آزاد نگهداری می‌شوند (هارکورت-براون و بیکر، ۲۰۰۱). متابولیسم کربوهیدرات (carbohydrate metabolism) متأثر از استرس است. نگهداری خرگوش به‌تنهایی ممکن است منجر به افزایش گلوکز خون (blood glucose) تا ۸.۵ mmol/L شود. سطح گلوکز خون می‌تواند تا ۲۰ -۲۵ mmol/L در خرگوش‌های بیمار ازجمله خرگوش‌های مبتلا به انسداد روده‌ای (intestinal obstruction) افزایش یابد (هارکورت-براون و هارکورت-براون، ۲۰۱۲). اختلالات متابولیسم کربوهیدرات به‌طور بالقوه پیامدهای خطرناکی دارد که منجر به لیپیدوز کبدی (hepatic lipidosis)، نارسایی کبدی (liver failure) و مرگ می‌شود.

واکنش‌های رفتاری و فیزیولوژیکی:

خرگوش‌ها به‌عنوان گونه‌های غارتگر (prey species)، واکنش‌های رفتاری و فیزیولوژیکی زیادی نسبت به هورمون‌های آدرنال (adrenal hormones) نشان می‌دهند. واکنش به خطر به‌صورت “میخکوب شدن” (freezing) یا جهیدن و فرار کردن بروز پیدا می‌کند. با اینکه اکثر خرگوش‌های خانگی توسط صاحبانشان نگهداری می‌شوند و از طریق معاینه بالینی تحت استرس قرار نمی‌گیرند، اما همیشه احتمال جهیدن ناگهانی و تلاش برای فرار وجود دارد. استخوان‌های شکسته‌شده و دندان‌های خردشده ممکن است از پیامدهای جهیدن روی میز مشاوره باشد. خرگوش‌های مهاجم ممکن است به پاهای عقبی خراش وارد کنند و باعث زخم شوند. صاحبانی که معمولاً از اثر استرس ناآگاه هستند و احتمال وارد شدن خطرات فیزیکی به خرگوش وجود خواهد داشت.

ایجاد جراحی دوستانه برای خرگوش‌ها:

• خرگوش‌ها، گونه‌های غارتگری هستند. در وضعیت‌های تهدیدآمیز، کاتکول آمین (catecholamines) به‌منظور ستیز آزاد می‌شود.
• کاتکول آمین‌ها ممکن است اثرات فیزیولوژیکی منفی بر خرگوش‌ها داشته باشند. این اثرات شامل ایستایی روده (intestinal stasis)، اولیگوریا (oliguria)، خشم ناگهانی (sudden aggression)، عفونت بدون علامت (subclinical infection) و در موارد شدید مرگ است.
• مطلوب است اطمینان حاصل شود که هر تعاملی با خرگوش باید تا حد ممکن عاری از استرس باشد.

عوامل استرس‌زای بالقوه

1. اتاق انتظار: پرسنل دامپزشکی باید درصدد اجتناب از قرار گرفتن در برابر شکارچیان بالقوه (potential predators) به مدت طولانی باشند. در مواردی که نزدیک شدن سگ‌ها و گربه‌ها اجتناب‌ناپذیر است، زمان‌های انتظار باید به حداقل برسد و احتمالاً خرگوش تحت نظارت خارج از خودرو قرار گیرد یا تا زمان مشاوره در اتاق آماده‌سازی (preparation room) یا در یک بخش آرام (quiet area) قرار بگیرد.
2. سفر به سوی دامپزشکان: صاحبان خرگوش باید درصدد حداقل نمودن زمان سفر باشند و مطمئن شوند که خرگوش نباید خیلی داغ و سرد شود؛ غذای مناسب (appropriate food) برای خرگوش فراهم شود؛ همنشین مطمئنی برای وی انتخاب شود؛ قفس (cage) وی در حین سفر پوشانده و محرک‌های بصری (visual stimuli) به حداقل برسد.

3. مشاوره: خرگوش‌هایی که به‌آرامی و ملایمت نگهداری می‌شوند، خیلی کمتر واکنش‌گر هستند. تسکین درد (pain relief) باید بلافاصله در هر شرایطی که احتمال درد وجود دارد، انجام شده و معاینه باید در وضعیت آرامش انجام شود. برخی خرگوش‌ها نیاز به محدود شدن در حوله (towel) دارند ولی برای بسیاری از آن‌ها فقط پوشش آرام چشم‌ها و آرام ماندن کفایت می‌کند.
4. بستری شدن در بیمارستان: در حالت ایده‌آل، خرگوش‌ها باید از گربه‌ها، سگ‌ها و موش خرماها (guinea pigs) جدا نگه داشته شوند. یافتن یک مکان آرام در کلینیک (clinic) مفید است، ولی پرسنل می‌بایست قادر به انجام مشاهدات کافی باشند. لازم است برای خرگوش‌ها غذای آشنا (familiar food)، مواد و سینی خواب (bedding) فراهم نمود. هر درمان دارویی (medication) باید با حداقل استرس ممکن انجام شود. استفاده از مسکن‌هایی مانند میدازولام (midazolam) در دوز خیلی پایین و زمانی که خرگوش در بیمارستان بی‌قراری زیادی دارد، موردنیاز است.

سخن پایانی:

خرگوش‌ها ممکن است نزدیک شکارچیان بالقوه مانند موش خرماها، سگ‌ها، گربه‌ها یا پرندگان شکاری (birds of prey) شوند. حتی صدا یا بوی شکارچیانی مانند موش خرما می‌تواند استرس‌زا باشد. صداهای بلند (loud noises)، محیط‌های ناآشنا (unfamiliar environments) و سفرهای ماشینی همگی میزان استرس خرگوش‌هایی را که برای جراحی ویزیت می‌شوند، افزایش می‌دهند. اثرات استرس را می‌توان با تشویق صاحبان به ترک خرگوش‌ها در محیط‌های آرام و آشنا و همچنین با فراهم کردن شرایط راحت و کم‌استرس در حین معاینه و درمان کاهش داد. به‌علاوه، استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش و تسکین‌دهنده در زمان معاینه و درمان خرگوش‌ها می‌تواند به کاهش سطح استرس آن‌ها کمک کند. با در نظر گرفتن این نکات، می‌توان اطمینان حاصل کرد که خرگوش‌ها در طول پروسه‌های درمانی و جراحی با کمترین میزان استرس ممکن روبه‌رو می‌شوند و سلامت آن‌ها حفظ می‌شود.

در این مقاله همه چیز در خصوص استرس خرگوش بررسی شد.

جهت دریافت اطلاعات رایگان بیشتر به وبسایت و پیج ما مراجعه کنید.

تذکر مهم : این مطلب برگرفته از کتاب طب خرگوش است.

بهترین کلینیک دامپزشکی تهران کجاست؟

کلینیک دامپزشکی روژان

۰۹۱۲۹۲۶۳۰۵۵- ۷۷۴۶۱۳