دستگاه‌های فیزیوتراپی حیوانات در روژان؛ لیزر، اولتراسوند و الکتروتراپی

نویسنده: پرهام شعبانی | مجلهٔ کلینیک دامپزشکی روژان

فیزیوتراپی و توان‌بخشی حیوانات، مجموعه‌ای از ارزیابی، تمرین و روش‌های کمکی برای مدیریت مشکلات حرکتی است. دستگاه مناسب زمانی ارزش دارد که در کنار تشخیص درست و یک برنامهٔ قابل‌پیگیری استفاده شود. در این راهنما، سه دستگاه موجود در عکس‌های واقعی بخش فیزیوتراپی روژان را معرفی می‌کنیم: لیزر نوین Metrix 870M، اولتراسوند درمانی نوین 215P و الکتروتراپی برجیس SL-400. [۱] [۲]

مدل دستگاه‌ها از روی بدنه و پنل عکس‌های کلینیک شناسایی شده‌اند. توضیح کاربردها بر منابع دامپزشکی تکیه دارد؛ وجود یک دستگاه به معنی مناسب بودن همهٔ مدهای آن برای هر بیمار نیست.

قبل از انتخاب دستگاه، چه چیزی بررسی می‌شود؟

علت درد یا لنگش، وضعیت مفصل و عضله، توان تحمل وزن و سابقهٔ جراحی باید مشخص شود. گاهی تصویربرداری یا بررسی تکمیلی لازم است. پس از تشخیص، هدف برنامه می‌تواند کنترل درد، حفظ حرکت مفصل یا بازگشت تدریجی به فعالیت باشد. شدت و مرحلهٔ بیماری در انتخاب روش اثر دارد. [۱] [۳]

۱. لیزرتراپی؛ دستگاه نوین Metrix 870M

لیزر درمانی از انرژی نور برای اثرگذاری بر بافت استفاده می‌کند. در منابع توان‌بخشی، فوتوبیومدولاسیون برای کمک به مدیریت درد و برخی مشکلات بافت نرم بررسی شده است. دستگاه 870M در فهرست رسمی محصولات نوین به‌عنوان دستگاه لیزر معرفی شده؛ مشخصات سازنده، به‌تنهایی اثربخشی بالینی آن را برای یک بیماری خاص ثابت نمی‌کند. [۲] [۴] [۶]

در برنامهٔ درمانی یک حیوان، دامپزشک ممکن است لیزر را به‌عنوان روش مکمل برای درد عضلانی‌اسکلتی یا مراقبت از بعضی آسیب‌ها در نظر بگیرد. بااین‌حال، مرور نظام‌مند مطالعات لیزرتراپی نتایج متفاوت و محدودیت‌های روش‌شناختی را نشان داده است. نوع دستگاه، پارامترها و بیماری مورد درمان با هم تفاوت دارند؛ بنابراین نمی‌توان نتایج یک مطالعه را به همهٔ بیماران تعمیم داد. [۱] [۴]

لیزر جایگزین تشخیص علت درد، تثبیت شکستگی یا درمان جراحیِ لازم نمی‌شود. انتخاب محل و تنظیمات درمان باید در اختیار تیم درمان باشد؛ این مقاله دستور استفادهٔ خانگی از دستگاه نیست.

۲. اولتراسوند درمانی؛ دستگاه نوین 215P

اولتراسوند درمانی با امواج صوتی کار می‌کند و می‌تواند اثرات حرارتی و غیرحرارتی در بافت ایجاد کند. در توان‌بخشی، برای بعضی مشکلات عضله و تاندون یا محدودیت حرکت مفصل در نظر گرفته می‌شود. انتخاب محل، شدت و زمان استفاده به ارزیابی بافت و هدف درمان بستگی دارد. [۲] [۳]

این دستگاه با سونوگرافی تشخیصی تفاوت دارد: سونوگرافی تشخیصی برای تشکیل تصویر از ساختارهای بدن به کار می‌رود، درحالی‌که اولتراسوند درمانی در برنامهٔ توان‌بخشی استفاده می‌شود. نام مشابه این دو نباید باعث یکی دانستن کاربردشان شود. [۲] [۷]

دربارهٔ نتیجهٔ درمان باید دقیق بود. برای نمونه، مرور مطالعات توان‌بخشی پس از جراحی رباط صلیبی سگ‌ها، پشتیبانی یکسانی برای همهٔ روش‌ها پیدا نکرد. نبود شواهد کافی برای یک روش در آن وضعیت، به معنی اثبات بی‌فایده بودن در تمام بیماری‌ها نیست؛ اما اجازهٔ وعدهٔ ترمیم قطعی هم نمی‌دهد. [۵]

۳. الکتروتراپی؛ دستگاه برجیس SL-400

الکتروتراپی از تحریک الکتریکی کنترل‌شده استفاده می‌کند. هدف تحریک همیشه یکسان نیست: TENS بیشتر با هدف تعدیل درد به کار می‌رود، درحالی‌که تحریک عصبی‌عضلانی یا NMES برای ایجاد انقباض عضله و کمک به مقابله با تحلیل ناشی از کم‌استفاده شدن عضله مطرح است. [۱] [۲]

روی پنل دستگاه برجیسِ موجود در عکس، گزینه‌های Faradic، TENS و FES دیده می‌شود. این نوشته‌ها قابلیت انتخاب مد را نشان می‌دهند؛ تعیین مناسب بودن هر مد، جای الکترودها و میزان تحریک برای بیمار به ارزیابی حرفه‌ای نیاز دارد.

برای حیوانی که پس از جراحی یا دورهٔ کم‌تحرکی، استفاده از اندامش کمتر شده، تحریک عضلانی ممکن است بخشی از برنامه باشد. این روش وعدهٔ بازسازی قطعی عصب یا درمان همهٔ انواع فلجی نیست. در مرور مطالعات پس از جراحی رباط صلیبی، شواهد مربوط به تحریک الکتریکی محدود بود. [۲] [۵]

تفاوت این سه روش در یک نگاه

• لیزر: انرژی نور؛ یک روش کمکی که پاسخ آن به بیماری و پارامترهای درمان وابسته است.
• اولتراسوند درمانی: انرژی امواج صوتی؛ برای انتخاب‌شده‌ای از مشکلات بافت نرم و محدودیت حرکت بررسی می‌شود.
• الکتروتراپی: تحریک الکتریکی؛ با هدف تعدیل درد یا ایجاد انقباض عضله، بسته به مد و وضعیت بیمار. [۱] [۲] [۴]

آیا دستگاه به‌تنهایی برای توان‌بخشی کافی است؟

برنامهٔ توان‌بخشی می‌تواند تمرین‌های هدفمند، مدیریت فعالیت و وزن، درمان دارویی و روش‌های فیزیکی را در کنار هم قرار دهد. تمرین مناسب برای بازگشت عملکرد اهمیت دارد؛ اما باید با وضعیت بیمار هماهنگ باشد. تمرین نامناسب یا افزایش زودهنگام فعالیت، انتخاب درستی برای هر بیمار نیست. [۱] [۳] [۵]

در رویکرد علمی، از ابتدا هدف مشخص می‌شود و در پیگیری بررسی می‌کنیم حرکت، درد و تحمل فعالیت چه تغییری کرده‌اند. تعداد جلسات برای همه یکسان نیست؛ برنامه باید با پاسخ بیمار بازبینی شود. [۱] [۳]

پرسش‌های رایج

کدام دستگاه بهتر است؟ پاسخ به علت مشکل و هدف درمان بستگی دارد. «قوی‌تر بودن» یا گران‌تر بودن دستگاه، معیار کافی برای انتخاب نیست. [۱] [۴]

برای گربه هم می‌توان توان‌بخشی انجام داد؟ راهنمای AAHA مدیریت درد در سگ و گربه را پوشش می‌دهد؛ ولی شواهد و تحمل درمان در گونه‌ها یکسان نیست و برنامه باید اختصاصی انتخاب شود. [۱] [۴]

چند جلسه لازم است؟ پس از معاینه، تعیین هدف و بررسی پاسخ بیمار مشخص می‌شود. تعداد جلسات ثابت برای همهٔ مشکلات، مبنای مناسبی ندارد. [۱]

برای آشنایی با بخش فیزیوتراپی حیوانات روژان و هماهنگی ارزیابی، به صفحهٔ تماس با ما مراجعه کنید. سوابق جراحی، تصاویر و فهرست داروهای بیمار را برای جلسهٔ معاینه همراه داشته باشید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه، تشخیص و برنامهٔ درمانی دامپزشک نیست.

منابع علمی و راهنماهای مورد استفاده

شماره‌های داخل متن به منابع زیر ارجاع دارند. تاریخ بررسی منابع: ۹ نوامبر ۲۰۲۶.

1. AAHA. ۲۰۲۲ AAHA Pain Management Guidelines for Dogs and Cats؛ به‌ویژه بخش‌های Nonpharmacologic Modalities و Acute vs. Chronic Pain.
2. American Association of Rehabilitation Veterinarians. Rehabilitation Therapies. بخش‌های Therapeutic Ultrasound، Therapeutic Laser، NMES و TENS.
3. Merck Veterinary Manual. Pain Management in Small Animals With Lameness.
4. A Systematic Literature Review of Complementary and Alternative Veterinary Medicine: Laser Therapy. ۲۰۲۳. PMID: 36830454.
5. Alvarez LX, Repac JA, Kirkby Shaw K, Compton N. Systematic review of postoperative rehabilitation interventions after cranial cruciate ligament surgery in dogs. Veterinary Surgery. 2022;51:233–۲۴۳. DOI: 10.1111/vsu.13755.
6. شرکت مهندسی پزشکی نوین. معرفی رسمی لیزر 870M و کاتالوگ تجهیزات نوین، مدل 215P. برای شناسایی محصول؛ نه اثبات اثربخشی بالینی در حیوانات.
7. Manzi T. Ultrasonography in Animals. Merck Veterinary Manual. Updated April 2025.