توضیحات
نویسنده: پرهام شعبانی | مجلهٔ کلینیک دامپزشکی روژان
سخت بلند شدن سگ را نباید صرفاً یک پیامد طبیعی و اجتناب‌ناپذیر پیری دانست. آرتروز، درد مفصل، آسیب زانو یا مشکلات عصبی از علت‌های احتمالی‌اند. سن بالاتر احتمال برخی بیماری‌ها را بیشتر می‌کند، اما برای تشخیص علت باید وضعیت خود سگ بررسی شود. [۱] [۲] [۳]
چرا «پیر شده» توضیح کافی نیست؟
درد مزمن گاهی به‌صورت تغییر رفتار دیده می‌شود: سگ دیرتر از جایش بلند می‌شود، کمتر سراغ پله می‌رود یا از فعالیتی که قبلاً دوست داشته فاصله می‌گیرد. راهنمای مراقبت از حیوانات سالمند AAHA تأکید می‌کند که صاحبان ممکن است این تغییرها را به افزایش سن نسبت دهند و درد را نبینند. [۲]
از طرف دیگر، مشکل مفصلی فقط در سالمندی رخ نمی‌دهد. آسیب یا ناپایداری مفصل و برخی مشکلات رشدی می‌توانند زمینهٔ آرتروز را زودتر فراهم کنند. بنابراین در سگ جوان هم لنگش یا دشواری برخاستن ارزش بررسی دارد. [۱]
چه علت‌هایی ممکن است مطرح باشند؟
- آرتروز: دشواری برخاستن، سفتی، لنگش یا کاهش فعالیت می‌توانند از نشانه‌های آن باشند. [۱]
- بیماری رباط صلیبی زانو: درد و ناپایداری زانو ممکن است نشستن و بلند شدن را سخت کند؛ تشخیص آن به معاینه نیاز دارد. [۳]
- مشکلات ستون فقرات یا عصبی: بی‌تعادلی، کشیده شدن پا یا از دست رفتن توان راه رفتن می‌تواند نیازمند بررسی فوری باشد. [۴]
- بیماری‌های عمومی و ضعف: کاهش تحرک همراه با بی‌حالی، تغییر اشتها یا تغییرات دیگر ممکن است فقط یک مشکل مفصلی نباشد. [۵]
این علت‌ها را نمی‌شود فقط از روی یک ویدئو از هم تفکیک کرد. برای مثال، اینکه سگ بعد از چند قدم بهتر حرکت می‌کند، به‌تنهایی بیماری خاصی را ثابت یا رد نمی‌کند.
چه زمانی مراجعه اورژانسی لازم است؟
اگر مشکل ناگهانی است و سگ نمی‌تواند بایستد یا راه برود، پاها را می‌کشد، درد شدید دارد یا همراه با ضعف اندام، مشکل ادرار پیدا کرده، فوراً با مرکز دامپزشکی در دسترس تماس بگیرید. بعضی آسیب‌های نخاعی زمان‌حساس‌اند. برای دیدن اینکه «تا فردا بهتر می‌شود یا نه» صبر نکنید. [۴]
در این وضعیت، حیوان را برای آزمایش قدرت پا یا گرفتن فیلم به راه رفتن اجباری وادار نکنید. دربارهٔ انتقال ایمن از مرکز درمانی راهنمایی بگیرید و مراجعه را به یک جلسهٔ معمول فیزیوتراپی محدود نکنید.
برای مراجعهٔ معمول چه چیزهایی را یادداشت کنیم؟
- مشکل از چه زمانی شروع شده و ناگهانی بوده یا تدریجی؟
- آیا بعد از خواب، روی کف لغزنده یا هنگام بالا رفتن از پله بیشتر دیده می‌شود؟
- آیا لنگش، بی‌تعادلی، تغییر اشتها، بی‌حالی یا تغییر دفع وجود دارد؟
- چه داروها یا مکمل‌هایی مصرف می‌کند و سابقهٔ آسیب یا جراحی دارد؟
مشاهدهٔ رفتار در خانه و مقایسهٔ آن با فعالیت معمول سگ به ارزیابی درد کمک می‌کند. فیلم کوتاه از حرکت طبیعی، اگر بدون فشار و تأخیر در مراجعه قابل تهیه باشد، می‌تواند بخشی از شرح حال باشد. [۶]
دامپزشک چه بررسی‌هایی انجام می‌دهد؟
شرح حال و معاینه، مسیر بررسی را مشخص می‌کنند. ارزیابی مفاصل، عضلات، ستون فقرات و حرکت ممکن است با تصویربرداری یا آزمایش تکمیل شود. در سگ سالمند، وضعیت عمومی هم اهمیت دارد؛ هر بیمار به تمام آزمایش‌ها نیاز ندارد و انتخاب آن‌ها بر اساس یافته‌هاست. [۱] [۵]
تا زمان معاینه چه کارهایی ایمن‌ترند؟
مسیر حرکت را از وسایل اضافی خالی کنید و برای جلوگیری از لیز خوردن، از فرش یا زیرانداز ثابت استفاده کنید. بستر راحت و دسترسی آسان‌تر به محل استراحت مفید است. محدودیت فعالیت و نیاز به وسیلهٔ حمایتی باید با وضعیت بیمار هماهنگ شود؛ حیوان را به پریدن، پله رفتن یا تمرین دردناک مجبور نکنید. [۲]
مسکن انسانی را خودسرانه ندهید. ایبوپروفن، ناپروکسن و بعضی داروهای رایج انسان می‌توانند در حیوانات عوارض جدی ایجاد کنند. انتخاب دارو و مقدار آن باید توسط دامپزشک و با توجه به داروهای دیگر و وضعیت بیمار باشد. [۷]
آیا فیزیوتراپی کمک می‌کند؟
اگر علت مشکل مشخص شده باشد، توان‌بخشی ممکن است در کنار درمان اصلی برای مدیریت درد و بهبود حرکت در نظر گرفته شود. برای آرتروز، کنترل وزن، فعالیت مناسب، دارو و توان‌بخشی می‌توانند اجزای یک برنامه باشند. اما برای آسیب عصبی حاد یا مفصل ناپایدار، ابتدا باید دربارهٔ درمان ضروری تصمیم گرفت. [۱] [۳] [۴]
در راهنمای فیزیوتراپی حیوانات دربارهٔ روند ارزیابی و انتخاب روش‌ها توضیح داده‌ایم. برای آشنایی با دستگاه‌ها نیز مقالهٔ تجهیزات توان‌بخشی روژان در دسترس است.
پرسش‌های رایج
اگر ناله نمی‌کند، یعنی درد ندارد؟ خیر؛ درد مزمن می‌تواند با تغییر فعالیت یا رفتار و بدون صدای واضح دیده شود. [۲] [۶]
باید بیشتر راهش ببرم تا پاهایش قوی شود؟ پیش از مشخص شدن علت، افزایش خودسرانهٔ تمرین مناسب نیست. مقدار و نوع فعالیت باید با تشخیص هماهنگ شود. [۱] [۴]
در سگ سالمند درمان ارزش دارد؟ سن بالا دلیل کنار گذاشتن مدیریت درد نیست؛ هدف، راحتی و عملکرد بهتر متناسب با وضعیت همان بیمار است. [۲]
برای هماهنگی معاینه و بررسی برنامهٔ مناسب حیوان، اطلاعات کلینیک در صفحهٔ تماس با ما قرار دارد.
این مطلب آموزشی است؛ دشواری برخاستن یک علامت است و تشخیص علت به معاینه نیاز دارد.
منابع علمی
شماره‌های داخل متن به منابع زیر ارجاع دارند. تاریخ بررسی: ۹ نوامبر ۲۰۲۶.
- ACVS. Osteoarthritis in Dogs.
- AAHA. Pain Management. راهنمای مراقبت از سگ و گربهٔ سالمند، ۲۰۲۳.
- ACVS. Cranial Cruciate Ligament Disease.
- ACVS. Intervertebral Disc Disease.
- AAHA. Evaluating the Unhealthy Senior Pet.
- AAHA. Chronic Pain Assessment in Dogs.
- FDA. Get the Facts about Pain Relievers for Pets.
