عوامل مرتبط با هم در بیماری گوارشی خرگوش
توضیحات
عوامل مرتبط با هم در بیماری گوارشی خرگوش
در این مقاله عوامل مرتبط با هم در بیماری گوارشی خرگوش بررسی خواهد شد:
میکروفلورای روده
میان روده یک اکوسیستم با تعادل مناسب است که دربرگیرنده میکرو ارگانیسمهای مختلف خورده شده از طریق منبع ثابت آب و مواد غذایی از روده کوچک است. تغییر در میزان و محتوای مواد خوردهشدهای که به میانروده میرسند، بر تعادل میکرو ارگانیسمها اثرگذار است و به رژیم غذایی و تحرک روده بستگی دارد.Bacteroides spp. در میکروفلورای حاوی aerobic و anaerobic گرم مثبت و rods منفی، cocci، filaments و spirochaetes ها غالب است. علاوه بر فلورای aerobic، بیش از ۷۴ نژاد باکتری anaerobic از موکوس caecal جدا شده و بسیاری از این گونهها کشت نشدهاند (استراو، ۱۹۸۸).
فلورای میکروبی
ممکن است حاوی تعداد اندکی پاتوژن بالقوه مانند Clostridium spp. باشد. استرس بر میکروفلورای caecal تأثیر میگذارد. افزایش سطح glucocorticoid موجب افزایش تعداد coliform شده و نرخ aerobicto به باکتری anaerobic در روده را کم میکند (استراو، ۱۹۸۸). تغییرات میکروفلورای caecal را میتوان در لکههای رنگآمیزی شده گرم محتویات caecal مشاهده نمود. در خرگوش سالم، تعداد زیادی باکتری بیهوازی metachromatic (LAMB) و پروتئاز وجود دارد. خرگوشهایی که از mucoid enteropathy رنج میبرند، تعداد LAMB و پروتئاز در آنها افت و coliforms افزایش داشته است (للکز و چانگ، ۱۹۸۷).
میکروفلورای caecal اسیدهای چرب سبکی را که از دیواره caecal به درون گردش خون جذب شدهاند، سنتز میکند. Bacteroides بیهوازی منبع اصلی بوتیراتی است که بهعنوان منبع انرژی برای epithelium caecal به کار میرود. caecal epithelium برای جذب مؤثر آب و الکترولیتها سازگار شده است. همچنین بوتیرات برای تنظیم caecal pH (که به طور بهینه ۵.۷-۶.۱ است) مهم خواهد بود.
تغییرات caecal pH باعث تغییر میکروفلورای caecal و درنتیجه تکثیر پاتوژن ها میشود. پروپیوناتهای اسیدهای چرب سبک در میانروده، اشتها و تحرک روده را تحت تأثیر قرار میدهند. در خرگوشهای سالم، استاتها به پیروی از بوتیراتها و پروپیوناتها غالباند. مواد غذایی دارای فیبر پایین موجب کاهش استاتها و افزایش پروپیوناتها و بوتیراتها میشود. افزایش بوتیرات caecal مانع جنبش نرمال روده میشود (لانگ، ۱۹۸۱).
تغییرات میکروفلورای دستگاه گوارش خرگوش
متناسب با سن و رژیم غذایی حیوان است. در خرگوشهای وحشی، و خرگوشهای خانگی که رژیم غذایی طبیعی علوفه و چمن میخورند، فلورای سالم روده که برای هر تغییر کوچک رژیم غذایی منعطف است، درنتیجه خوردن غذاهای جدید اتفاق میافتد. برعکس، در شرایط بغرنجی که تعداد زیادی خرگوش در فضای کوچک نگهداری میشوند و رژیم غذایی دستساز حاوی محصولات غیر نرمال را میخورند، تغییرات میکروفلورای روده منجر به تکثیر سریع پاتوژنها و بروز التهاب روده میشود.
به احتمال زیاد، تعداد زیادی باکتری پاتوژن در شرایط دشوار بروز مییابند. خرگوشهای تجاری، حیوانات جوان و در حال رشدی هستند که میکروفلورای caecal سالم در آنها ایجاد نشده است. به دلیل اهمیت خسارتهای مالی ناشی از بیماری رودهای در واحدهای تجاری، بررسی گستردهای در مورد اثرات تغییر پروتئین رژیم غذایی، کربوهیدرات و فیبر در میکروفلورای caecal و تولید اسیدهای چرب سبک انجام شده است. این ملاحظات فراتر از حوزه این کتاب بوده و بهطور عمده به خرگوش خانگی مجزا مربوط هستند و نه تولید خرگوش تجاری.
تغذیه خرگوش تجاری بهطور مفصل در کتاب تغذیه و خوراک خرگوش پی . آر چیکه (انتشارات آکادمیک، اورلاندو، ۱۹۸۷) بیان شده و در تغذیه خرگوش (س. دی بلس و جی. وایزمن، ادز) (انتشارات کاب،والینگفورد، آکسفورد، ۱۹۹۸) بازبینی شده است.
رژیم غذایی
بدون بررسی رژیم غذایی، امکان فرض نمودن مشکل گوارشی در خرگوشها وجود ندارد. نقش فیبر و “قابلیت هضم” یا “غیر قابل هضم بودن” آن مفهوم مهمی برای درک بیماری گوارشی خرگوشهاست. هضم فیبر به وجود باکتری cellulolytic در دستگاه گوارش بستگی دارد. اصطلاح “قابلیت هضم” در خرگوشها دربرگیرنده فساد باکتریایی یا تخمیر در میانروده و هضم در معده و روده کوچک است. به همین دلیل، اصطلاح “فیبر تخمیرپذیر” نسبت به “فیبر قابل هضم” ممکن است ابهام کمتری داشته باشد. تخمیر باکتریایی فیبر درون میانروده بسته به ساختار شیمیایی و اندازه تکه متفاوت است. مثلاً همی سلولز نسبت به لیگنین قابل هضمتر است.
تکههای کوچک وارد میانروده شده و قابلیت هضم آنها وابسته به اندازهشان است. کوچکتر فیبر تخمیرپذیر، ناحیه مسطح بزرگتری برای چسبیدن باکتری دارند و سریعتر از تکههای بزرگتر هضم میشوند. تکههای خیلی بزرگ (بزرگتر از ۰.۵ میلیمتر) وارد میان روده نشده و به صورت هضم نشده و به شکل پشکلهای سفت دفع میشوند.
با اینکه فیبر غیر قابل هضم ارزش غذایی ندارد ولی بخش ضروری رژیم غذایی است زیرا تحرک روده را افزایش داده و مواد غذایی و مایعات را برای تخمیر باکتریایی به میانروده میفرستد.
ناکافی بودن فیبر غیر قابل هضم موجب کند شدن تحرک روده و احتباسمو و مواد خوردهشده در معده میشود. کاهش تحرک روده پروکسیمال، بر تفکیک محتویات اثر گذاشته و منبع غذایی و مایعات ارسالی به میانروده را کاهش میدهد. فقدان فیبر غیر قابل هضم و تخمیرپذیر موجب تغییر caecal pH، توزیع اسید چرب سبک و تعادل فلورای میکروبی میشود.
تغییر در جمعیت میکرو ارگانیسمها
امکان تکثیر پاتوژنهای روده را میدهد؛ بنابراین با اینکه سطح پایین فیبر رژیم غذایی علت واقعی بیماری نیست ولی عامل پیشزمینهای مهمی است. عوامل اضافی مانند کوکسیدوز یا درمان با آمپی سیلین برای ایجاد بیماری پاتولوژیک در خرگوشهای خانگی که رژیم غذایی دارای فیبر پایین خوردهاند، نیاز است (لیکویز و مونگین، ۱۹۸۰). آپاندیس caecal در خرگوشهایی که رژیم غذایی دارای فیبر پایین دارند، بزرگتر است و نشاندهنده این است که تقاضای بافر شدن اثرات بیکربنات افزایش یافته و یا فعالیت lymphoid در واکنش به تولید بیشتر سموم باکتریایی بیشتر شده است (چیکه و همکاران، ۱۹۸۶).
میزان فیبر غیر قابل هضم (تخمیرناپذیر) در رژیم غذایی بر اشتهای خوردن غذا یا کائکوتروفها تأثیر میگذارد. سطوح بالای فیبر غیر قابل هضم، خوردن کائکوتروف را تحریک میکند ولی سطوح بالای پروتئین آن را کاهش میدهد. خرگوشهایی که در رژیم غذاییشان فیبر غیر قابل هضم بالایی وجود دارد و تکههای بزرگ مواد حاوی گیاهی لینگیندار هستند، غذای بیشتری میخورند.
پردازش غذا برای کاهش فیبر غیر قابل هضم به تکههای کوچک متناسب برای ورود به میانروده، باعث کاهش اشتها میشود. لیگنین توسط باکتری caecal هضم نمیشود ولی سلولز، همی سلولز و پکتین هضم میشوند. میزان زیاد مواد لیگنیندار در میانروده، زمان احتباس را افزایش و قابلیت هضم را کاهش میدهد (چیوت و همکاران، ۱۹۹۸) و امکان بروز فشردگی Caecal وجود دارد.
ملاحظات سن و پرورش
اختلالت گوارشی یک خرگوش نوزاد (به ویژه در زمان گرفتن از شیر) بسیار متفاوت از خرگوش خانگی بالغ است. pH معده خرگوشهای شیرخوار تقریباً ۵-۶.۵ است. خرگوشهای بالغ دارای pH معده ۱-۲ هستند البته به استثناء مدتزمان خوردن کائکوتروفها که pH افرایش مییابد. pH بالای خرگوشهای شیرخوار نهتنها امکان عبور باکتری سالم از دستگاه گوارش و colonize روده خلفی را میدهد، بلکه امکان عبور پاتوژنهایی همچون گونههای پاتوژنیک Escherichia coli را فراهم میکند. آسیبپذیری نسبت به گونههای پاتوژنیک E. coli بر اساس سن خرگوش متفاوت است. خرگوشهای سه هفتهای نسبت به خرگوشهای ۶ هفتهای آسیب پذیرتر هستند (لیکویز و همکاران، ۱۹۹۲). در زمانی که میکروفلورای caecal هنوز مستقر نشده و از شیر گرفتن یک دوره استرسزا برای خرگوشهاست، خرگوش نوزاد در برابر بیماری آسیب پذیر میشود.
خوردن کائکوتروفها
به جمعیت میانروده و فلورای سالم رودهای کمک میکند و از شیر گرفتن زودهنگام و تفکیک از dam، آسیبپذیری در برابر روده باکتریایی را افزایش میدهد. پس از گرفتن از شیر، با تغییر رژیم غذایی سطوح آمینهها در میانروده کاهش مییابد. به دلیل افزایش غلظت اسیدهای چرب سبک، Caecal pH اسیدیتر میشود. بخشهایی از اسیدهای چرب سبک با تغییر رژیم غذایی از شیر به مواد جامد تغییر میکند. پروپیونات، اسیدهای چرب زنجیره valerate و شاخه شده تا زمانی که خرگوش شروع به خوردن غذای جامد کند، غالب میشود.
تغییرات میکروفلورا
بر اساس تغییر تولید اسید سبک است (پادیلها و همکاران، ۱۹۹۵). گونههای پاتوژنیک E. coli, Clostridium spp.، کوکسیدوز یا rotaviruses احتمالاً در محیط خرگوش تازه از شیر گرفتهشده بروز مییابند. چند حیوان دارای فضای کوچک مشترک، آلودگی پشکلی را افزایش داده و ریسک عفونت خارجی را بالا میبرند.
پس از اینکه خرگوش ها از شیر گرفته شوند
معمولاً به دلیل تغییر محل زندگی و رژیم غذایی، حمل و نقل و ترکیب مواد مجزای مختلف، استرسی میشوند. بیماری تداخلی مانند pasteurellosis ممکن است بروز یابد. حداقلرسانی استرس و رژیم غذایی حاوی فیبر قابل هضم کافی، اهمیت ویژهای در این سن برای پیشگیری از بیماری رودهای دارند. عفونتها در خرگوشهای بالغ خانگی موجب التهاب روده میشوند و در مقایسه با خرگوش تجاری جوان، نادر هستند ولی در مشکلات مربوط به تغذیه بیشتر دیده شده است.
تغییرات رژیم غذایی ممکن است منجر به تولید کائکوتروفهای نرمی شود که خورده نشدهاند. در عوض، کائکوتروفها در رختخواب رسوب کرده یا به خز زیر دم میچسبند. معمولاً صاحبان، توده پشکل بدبو را با “اسهال” اشتباه میگیرند، هرچند که موجب عفونت نمیشود.
اثر بیماری گوارشی بر تغییر آب و الکترولیت
اثرات بیماری گوارشی بر آب، الکترولیت و توازن اسید پایه خرگوشها پیچیده است. اختلالات توازن آب، الکترولیت و اسید پایه سریع بوده و اثر مهمی بر سلامتی دارند. آب و الکترولیتها دائماً در دستگاه گوارش تغییر نموده و در خرگوشهای مبتلا به هر نوع بیماری، این سیکل، ترشح و جذب، توازن مایعات و الکترولیت را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بزاق در مرحله پشکلهای سفت دائماً در خرگوشها ترشح شده و آب در معده و روده پروکسیمال ترشح میشود.
سپس مجدداً از میانروده و روده دیستال جذب میشود. دهیدراسیون به سرعت در طول بیماری رودهای توسعه مییابد ولی کاهش محسوس مایعات در اسهال یا استفراغ وجود ندارد. بیماریهایی که موجب انسداد رودهای میشوند، تجمع مقدار زیاد مایع پروکسیمال در محل انسداد را به دنبال دارند. برعکس، hypomotility گوارشی ترشح آب درون معده را کاهش داده و موجب به هم فشردگی محتویات میشوند. دهیدراسیون با hypomotility دستگاه گوارش مرتبط است و احتمالاً به دلیل کاهش جذب آب از معده، میانروده و روده دیستال است.
موکوس سرشار از پتاسیم است (ریلی و کورنلیوس، ۱۹۸۹) و ویژگی enteropathy در خرگوشها تولید مقدار زیادی موکوس است. اسهال، موجب hypokalaemia میشود (لیکیوز و همکاران، ۱۹۷۸).
جذب و ترشح الکترولیتها در دستگاه گوارش
نیز متأثر از تغییرات وضعیت اسید پایه است. در پژوهشی که توسط کارنی و همکاران (۱۹۸۳) به انجام رسید، مشخص شد که alkalosis در خرگوشها باعث کاهش جذب آب، سدیم و کلروید میشود ولی اسیدوز اثر منفی دارد، ترشح بیکربنات را کاهش میدهد، باعث کاهش قابلیت کلیه خرگوش برای اصلاح اختلال اسید پایه شده و این جانوران را در برابر اثرات اسیدوز alkalosis آسیبپذیر میکند. تغییرات وضعیت اسید پایه ممکن است بر انقباض روده پروکسیمال اثر گذاشته (لوفکیویست و نیلسون، ۱۹۸۱) و این موضوع نیز باعث متأثر شدن ترشح آب و جذب آن از میان روده میشود؛ بنابراین درمان مؤثر مایع، بخش مهمی از درمان بسیاری از بیماریهای گوارشی در خرگوشهاست.
تصمیمات مربوط به تزریق نوع مایع بر اساس وضعیت الکترولیتی است که از طریق نمونه خون تعیین میشود. درمان مایعی درون وریدی یا intraosseous در بسیاری از موارد لازم است. با اینکه میتوان مایعات زیرپوستی را به کار برد ولی آنها برای بیماران مبتلا به dehydrated یا hypotensive مناسب نیستند زیرا جذب مایعات از زیر پوست در زمانی که perfusion سطحی پوست با شوک یا hypovolaemia کاهش یافته باشد، ضعیف است.
در این مقاله عوامل مرتبط با هم در بیماری گوارشی خرگوش بررسی شد.
وبسایت و اینستاگرام ما را دنبال نمایید
به روز ترین کلینیک دامپزشکی تهران، کلینیک دامپزشکی روژان
۰۹۱۲۹۲۶۳۰۵۵- ۷۷۴۶۱۳۶۸-۰۲۱
طب خرگوش
نویسنده:پروفسور مولی وارگا
مترجم:آقای دکتر احمدرضا الهیار ترکمن
قبل از انجام هرگونه اقدام با دامپزشک خود مشورت نمایید؛ادمین و سایت روژان پت هیچگونه مسئولیتی در قبال اقدامات خودسرانه و عواقب ناشی از آن ندارد.
